Fırat Üniversitesi Hastanesinde çalışanlara yönelik olarak 'Sterilizasyon ve Dezenfeksiyon' konulu eğitim sunumu gerçekleştirildi. Fırat Üniversitesi Hastanesi Konferans Salonu'nda gerçekleştirilen eğitime çok sayıda sağlık çalışanı katılım gösterdi. Eğitimde sunum yapan Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi Emel Özen, insanların mikroorganizmaların varlığını bilmediği dönemlerden itibaren hastalıklardan korunmak amacıyla dezenfeksiyon ve sterilizasyon yöntemlerine başvurduğunu belirtti.

Özen, modern cerrahinin öncülerinden Joseph Lister'in antiseptik uygulamalarına dikkat çekerek, 'Lister, temiz yara iyileşmesini sağlamak için çeşitli yöntemler denemiş, mikroorganizmaların hava yoluyla taşındığını düşünerek yara ile hava arasına antiseptik bir bariyer oluşturmayı amaçlamıştır. Karbolik asidi yara pansumanında kullanarak cerrahi servislerde ölüm oranını yüzde 45'ten yüzde 15'e düşürmeyi başarmıştır' dedi.

Sterilizasyonun, tıbbi cihazlarda sporlar da dahil olmak üzere tüm mikroorganizmaların yok edilmesi işlemi olduğunu vurgulayan Özen, 'Anlık sterilizasyon ise acil durumlarda tıbbi cihazların yıkanması, kurulanması ve paketlenmeden buhar otoklavlarında kısa sürede steril edilmesidir' ifadelerini kullandı.

Elazığ'ın Arıcak ilçesine bağlı Kayahisar köyünün Boğazlı mezrasında yaşayan emekli korucu Sefer Yazar, evinin bahçesine mor biber ekimi gerçekleştirdi. Anavatanı Meksika ve Peru olan, Türkiye'de ise çoğunlukla Antalya ile Mersin'deki özel seralarda ve hobi bahçelerinde üretilen mor biber, Yazar tarafından evinin önündeki alanda az sayıda yetiştirildi. Ürünler hakkında açıklama yapan Yazar, mor renkteki biberlerin tadının güzel olduğunu ve biberleri gören kişilerin duruma şaşırdığını ifade etti.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü yeni teknolojik yatırımlarla vatandaşların sağlık hizmetlerine daha kolay ve etkin bir şekilde ulaşmasını sağlamaya devam ediyor. Kamu ve özel sektör iş birlikleriyle gerçekleştirilen sosyal sorumluluk projelerinden biri kapsamında müdürlük envanterine kayıtlı olan aracın yeniden dizayn edilmesi sonucunda hazırlanan Mobil Ağız ve Diş Sağlığı Aracı, Ağız ve Diş Sağlığı Hastanesine teslim edildi.

Özellikte ağız ve diş sağlığı hizmetlerine ulaşamayan dezavantajlı ve kırsal kesimdeki vatandaşlara yerinde muayene, tarama ve temel diş tedavisi verilecek. Bununla birlikte toplum ağız ve diş sağlığına önemli katkı sağlanacak. Mobil ağız ve diş sağlığı aracının teslim törenine; İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu, hizmet başkanları, Ağız ve Diş Sağlığı Hastalıkları Hastanesi Başhekimi Dr. Ali Oğuz Poyraz ve kurum idarecileri, Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi idarecileri ve çalışanlar katıldı.

Teslim töreninde, sağlık hizmetlerinin erişilebilir ve etkin sağlık hizmeti sunumunun önemine dikkat çekildi.

Elazığ İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu'nun başkanlığında, Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi'nde Koordinasyon Kurulu Toplantısı gerçekleştirildi. İl Sağlık Müdürlüğü hizmet başkanları ve idarecileri ile hastane yönetimi ve yüklenici firma yetkililerinin katıldığı toplantıda, hastanede sunulan sağlık hizmetlerinin mevcut durumu kapsamlı şekilde değerlendirildi.

Toplantıda ayrıca sağlık hizmetlerinin sunumunda karşılaşılan sorunlar ele alınarak çözüm önerileri üzerinde görüş alışverişinde bulunuldu. Hastanenin hizmet kalitesinin daha da artırılması, mevcut çalışmaların etkin şekilde yürütülmesi ve önümüzdeki dönemde hayata geçirilmesi planlanan çalışmalar da toplantının gündeminde yer aldı.

Gerçekleştirilen değerlendirmeler doğrultusunda, sağlık hizmetlerinin daha etkin, kaliteli ve kesintisiz şekilde sunulmasına yönelik çalışmaların sürdürüleceği belirtildi.

Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi, özellikli vakalarda bölgenin sağlık merkezlerinden biri olmaya devam ediyor. İleri derece kifoskolyoz nedeniyle standart cerrahi yöntemlerle ameliyat edilmesi büyük risk taşıyan ve il dışından gelen Şehriban Gökçe, böbrek taşı tedavisi için başvurduğu Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi Üroloji Kliniğinde gerçekleştirilen başarılı operasyonla sağlığına kavuştu. Ciddi omurga eğriliği ve buna bağlı gelişen anatomik kısıtlılıklar nedeniyle 27 yaşında olmasına rağmen 20 kilogram ağırlığında ve 117 santimetre boyunda olan Şehriban Gökçe, böbreğinde tespit edilen taşlar nedeniyle zorlu bir süreçten geçiyordu. Akciğer kapasitesi son derece sınırlı olan ve klasik ameliyat pozisyonu (yüzüstü) verilmesi dahi hayati tehlike oluşturan hasta için tıp literatüründe nadir görülen bir operasyon planlandı. Hasta, Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Kadir Yıldırım ve ekibi tarafından ameliyata alınarak Supin Ultra-Mini PNL' yöntemiyle, sadece 3-4 milimetrelik minik bir kesiden böbreğe girerek böbrek taşlarını lazerle temizledi.

Operasyon hakkında bilgiler veren Üroloji Doç. Dr. Kadir Yıldırım, 'Hastamız 27 yaşında ancak 20 kilo ağırlığında ve 117 cm boyunda son derece narin bir anatomiye sahipti. İleri derece kifoskolyoz vakalarında akciğer rezervi son derece azdır. Bu durum, hem genel anestezi verilmesini hem de cerrahi müdahaleyi bir kat daha zorlaştırır. Hastayı yüzüstü yatırmak nefes almasını imknsız hale getireceği için anestezi ekibimizle birlikte çok hassas bir planlama yaptık. Supin Ultra-Mini PNL yöntemiyle, sadece 3-4 milimetrelik minik bir kesiden böbreğe girerek böbrek taşlarını lazerle başarıyla temizledik' dedi.

Ameliyat olan Şehriban Gökçe ise 'Yıllardır hastalığımdan dolayı ameliyat olmaktan çok korkuyordum. Boyum ve kilom nedeniyle riskli olduğunu biliyordum ama ağrılarım dayanılmaz hale gelmişti. Kadir Hocam ve ekibi sayesinde hiçbir şey hissetmeden ameliyatımı oldum. Ertesi gün hemen ayağa kalktım, hepsine çok teşekkür ederim' ifadelerini kullandı.

Elazığ Medilines Hastanesi Göğüs Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Ersin Şükrü Erden, yaz mevsiminde artan hava sıcaklarından dolayı klimalı ortamları tercih eden vatandaşlara uyarılarda bulundu.

Bakımsız klimaların çok ciddi hastalıklara yol açacağını aktaran Doç. Dr. Ersin Şükrü Erden, 'Yaz aylarında serinlemek için evde, iş yerleri ve arabalarda yoğun olarak klima kullanmak zorunda kalıyoruz. Dikkat etmeksizin gereksiz önlemleri almaksızın klimaya maruz kaldığımız zaman birçok sağlık problemleriyle karşı karşıya kalabiliyoruz. Özellikle bağışıklığı zayıf kişiler, yaşlılar, çocuklar ve kronik solunum yolu hastalığı olan kişiler, klimalar açısından daha yüksek risk altında olan kişilerdir. Klima kullanımından dolayı üst solunum yolu enfeksiyonları, gribal enfeksiyonlar, sinüzit atakları, astım atakları, alerjik reaksiyonlar ve lejyoner hastalığı gibi önemli hastalıklara sebep olabilmektedir. Lejyoner hastalığı halk arasında yaz zatürresi ya da klima hastalığı olarak bilinmektedir. Özellikle bakımı yapılmayan klimalar başta olmak üzere nemli ortamlarda bu hastalığın etkini lejyonella bakterisi üremekte ve buralardan yayılan su buharı yoluyla bulaş gerçekleşerek hastalığa sebebiyet verebilmektedir. Bu hastalık, zamanında teşhis alıp tedavi edilmezse çok ağır tablolara yol açabilmektedir. Özellikle yoğun bakım yatışları ve ölüme neden olabilmektedir' diye konuştu.

'Serinleyeyim derken hayatı tehdit eden hastalıklarla karşılaşabilirler'

Konuşmalarını sürdüren Göğüs Hastalıkları Uzmanı Erden, 'Lejyoner hastalığında gördüğümüz belirtiler, yüksek ateş, baş ağrısı, kas-eklem ağrıları, kuru öksürük bazen balgamlı öksürük, ishal, bulantı-kusma ve bilinç bulanıklığı gibi belirtilerdir. Hastalığın tedavisi, doktor kontrolünde tamamen yapılabilmektedir. Hastanın yaklaşık 2-3 haftalık tedaviyle hastalarımız tamamen iyileşebilmektedir. Klima hastalıklarından korunmak için, yapabileceğimiz en önemli unsurlardan birisi, klimanın düzenli aralıklarla bakımının yapılmasıdır. Klima hava akımının direkt önünde durulmaması çok önemli. Beraberinde klima kullanımında başka husus dış ortam sıcaklığına göre, klimalı ortamın dış ortama göre 5-7 derece daha altında olması daha fazla soğuk havanın tercih edilmemesi gerekiyor. Klima önünde serinleyeyim derken hayatı tehdit eden hastalıklarla karşılaşabilirler. Bu hastalıkların en önemlisi bahsettiğim gibi lejyoner hastalığıdır' ifadelerini kullandı.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, 1-7 Ağustos Emzirme Haftası kapsamında emzirme konusunda toplumsal farkındalığı artırmak ve anne sütüyle beslenmeyi teşvik etmek amacıyla bilgilendirme etkinliği gerçekleştirildi. Elazığ'da faaliyet gösteren bir alışveriş merkezinin girişinde stant çalışması şeklinde düzenlenen etkinlikte, vatandaşlara emzirmenin önemi ve doğru uygulamalar hakkında kapsamlı bilgiler verildi.

El broşürlerinin de dağıtıldığı etkinlikte, vatandaşların soruları uzman sağlık personeli tarafından yanıtlanırken, anne sütünün bebeklerin sağlıklı büyüme ve gelişmesindeki vazgeçilmez rolüne dikkat çekildi.

Elazığ Medilines Hastanesi Acil Servis Doktoru Uzman Nur Ahmet Yıldırım, kentte etkisini sürdüren sıcak havalardan dolayı, vatandaşların geçtiğimiz yıllara oranla sıcak çarpmasından dolayı daha fazla hastaneye geldiğini belirterek günde 10-15 hastanın sıcak çarpmasından dolayı hastaneye başvurduğunu aktardı.

Hastaneye başvuran hastaların genelde sıcak çarpması üzerine geldiklerini aktaran Acil Doktoru Nur Ahmet Yıldırım, 'Sıcak bir temmuz ayı geçiriyoruz. Bunun başlıca belirtileri terlemedir fakat olmak zorunda da değil. Bulantı, kusma, ciltte yüksek sıcaklık ve bizim en korktuğumuz şey bilinç bulanıklığı. Vatandaşların alması gereken tedbirler, öncelikle saat 10.00-16.00 arasında dışarı çıkmamak olacaktır. Çalışan insanların da açık renk ve bol kıyafetlere dikkat etmeleri gerekiyor. Dar ve sıkı kıyafetlerden kesinlikle kaçınmalıyız. Dışarıda çalışan işçilerde şapka kullanımı kesinlikle zorunlu olmalıdır. Son olarak da bol sıvı tüketmeleri gerekiyor. Bu sene bizde oldukça fazla şikayet geliyor. Son yıllara göre sıcak bir ay geçiriyoruz. Ondan dolayı da acil servise çok fazla başvuru oluyor. Günde ortalama 10-15 arasında sıcak çarpmasından dolayı hastanemize başvurular oluyor. Sıcak çarpmasının en büyük belirtisi, vücut sıcaklığının yükselmesidir. 40 derecenin üstüne çıkabilir. Terleme genelde yüksek bir belirtidir ama olmak zorunda değildir. Bulantı-kusma yaşayabilirler ama en önemlisi bilinç bulanıklığıdır. Bilinç bulanıklığı veya kramp şikayetleri olduğu zaman vatandaşların, en yakın acil servise başvurmaları gerekiyor' ifadelerini kullandı.

Elazığ Medilines Hastanesi Göz ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Turgut Yılmaz, diyabete bağlı göz hastalıkları ve vatandaşların dikkat etmeleri gereken konular hakkında bilgiler verdi.

Gözde diyabet hastalığı hakkında bilgilendirmelerde bulunan Prof. Dr. Yılmaz, 'Şeker hastalığı veya tıbbi adıyla diyabet hastalığı, gelişmekte olan ülkelerde en fazla görme kaybı sebeplerinden birisidir. Hepimizin bildiği gibi, diyabet hastalığı bir damar hastalığıdır. Dolayısıyla göz damarları, böbrek damarları, ayak damarları ve kalp damarları gibi birçok vasküles sistem dediğimiz damar sisteminin tıkanmasına, bozulmasına ve duvarından geçirgenliğinin artmasına sebep olan bir hastalıktır. Bu tür hastaların, kendi yaşları gibi diyabetin yaşı diye bir kavramı da vardır. Şeker hastalığının süresi ne kadar uzunsa, gözde de olumsuz etkilerinin ortaya çıkması o kadar artmaktadır. Özellikle 3 aylık şeker ortalaması yüksek olan kontrolsüz diyabet hastalarında gözün etkilenme sıklığı daha erken yaşlarda ortaya çıkabilmektedir. Bu tür hastaların, metabolik kontrollerini yani 3 aylık kan şeker düzeylerinin takip ettirilmesi önem arz etmektedir. Bu hastaların yıllık periyodik göz muayenelerinden geçirilmesi, erken tanı ve tedavi açısından önem arz etmektedir. Periyodik muayenelerde göz arkasında retina dediğimiz dokuda kanamalar, ödem ve yağ sızıntıları ortaya çıkmışsa, bu hastaların olabildiğinde erken tedavilerine başlanması gerekir. Bir göz anjiyosu çekilerek hasar tespiti yapılıp, ardından lazer veya göz içi tedavilerini uygulamak gerekir. Gecikmiş vakalarda ise yoğun kanaması olan, çekintiler ve yırtıklar oluşan vakalarda ise ameliyatla tedavi edilmesi gerekmektedir' dedi.

Fırat Üniversitesi Hastanesi'nde görev yapan sağlık çalışanlarına yönelik, Enfeksiyon Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Serhat Uysal tarafından KKKA konulu eğitim programı gerçekleştirildi. Hastane konferans salonunda düzenlenen eğitimde Doç. Dr. Serhat Uysal, özellikle yaz aylarında görülme sıklığı artan KKKA hastalığının bulaş yolları, risk grupları, klinik belirtileri, korunma yöntemleri ve hastane ortamında alınması gereken enfeksiyon kontrol önlemleri hakkında kapsamlı bilgiler verdi.

Eğitimde, sağlık çalışanlarının risk altında olduğu durumlar ayrıntılı şekilde ele alınırken; ateş, halsizlik, kas ağrıları, baş ağrısı, bulantı ve kusma gibi erken dönem belirtilerinin yanı sıra hastalığın ilerleyen dönemlerinde görülebilecek kanama bulguları hakkında da bilgi verildi. Ayrıca, şüpheli vakaların erken tanınmasının ve uygun izolasyon önlemlerinin zamanında uygulanmasının hem hasta hem de sağlık çalışanlarının güvenliği açısından kritik öneme sahip olduğu vurgulandı.

Doç. Dr. Serhat Uysal, hastalığın en önemli bulaş yolunun enfekte kene tutunması olduğunu, ayrıca enfekte hayvanların kan ve dokuları ile hasta bireylerin kan ve vücut sıvılarıyla temas sonucunda da bulaşabileceğini belirtti. Özellikle sağlık çalışanlarının, hastaların kan ve vücut sıvılarıyla temas sırasında kişisel koruyucu ekipman kullanımına özen göstermelerinin büyük önem taşıdığını ifade etti.

Doç. Dr. Serhat Uysal, sağlık çalışanlarının mesleki maruziyet riskini en aza indirebilmek için evrensel enfeksiyon kontrol kurallarına eksiksiz uyulması gerektiğini belirterek, kene ile temasın önlenmesi, kişisel koruyucu ekipmanların doğru kullanılması, el hijyenine dikkat edilmesi ve şüpheli temas durumlarında gerekli sağlık birimlerine vakit kaybetmeden başvurulmasının hayati önem taşıdığını söyledi.

Elazığ Fırat Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tarık Kıvrak, kronik kalp hastalıklarında mevsimsel değişikliklerin oluşturabileceği riskler hakkında önemli açıklamalarda bulundu.

Kronik kalp hastalıklarında mevsimsel değişikliklerin, özellikle kalp yetersizliği, koroner arter hastalığı ve hipertansiyonu bulunan hastalar açısından önemli riskler oluşturduğunu belirten Prof. Dr. Tarık Kıvrak, 'Her mevsime uygun önlemler alınması büyük önem taşıyor. Yaz aylarında en önemli risk, sıvı kaybıdır. Aşırı sıcaklar tansiyon düşüklüğüne, böbrek fonksiyonlarında bozulmaya ve kullanılan ilaçların etkinliğinde değişikliğe neden olabilir. Kalp yetersizliği bulunan hastalar için ne kadar çok su, o kadar iyi anlayışı doğru değildir. Sıvı tüketiminin mutlaka doktorun önerdiği miktarlarda yapılması gerekir. Özellikle idrar söktürücü ilaç kullanan hastaların günlük kilo takibini ihmal etmemesi gerekiyor. Günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkılmaması ve serin ortamlarda bulunulması da faydalı olacaktır' ifadelerini kullandı.

Açıklamalarını sürdüren Prof. Dr. Kıvrak, 'Kış aylarında soğuk havalar damarların büzülmesine neden olduğu gibi tansiyonu da yükselterek kalbin iş yükünü arttırabilir. Bu durum, kalp krizi ve kalp yetersizliği atakları açısından riski artırır. Mevsim geçişlerinde enfeksiyonların daha sık görülüyor. Grip ve zatürre gibi hastalıklar kalp hastalarında ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Bu nedenle önerilen aşıların yaptırılması, el hijyenine dikkat edilmesi ve hastalık belirtileri görüldüğünde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir. Hangi mevsim olursa olsun ilaçların düzenli kullanılması lazım. Doktor önerisi olmadan ilaç dozunda değişiklik yapılmaması gerekiyor. Kardiyovasküler hastalıklarda nefes darlığında artış, göğüs ağrısının başlaması, çarpıntı, hızlı kilo artışı veya kilo kaybı gibi belirtiler görüldüğünde mutlaka hekime başvurulmalıdır. Mevsimler değişebilir ancak doğru önlemlerle kalp sağlığını yılın her döneminde korumak mümkündür' cümlelerini kullandı.

Elazığ Medilines Hastanesi Kulak Burun ve Boğaz Uzmanı Op. Dr. Ahmet Sacit Özbay, havaların ısınmasıyla birlikte burun kanamalarında artış yaşandığını aktardı. Özbay, 'Burunun iç yapıları, vücudun kılcal damar ağı yönünden en zengin bölgelerinden birisidir. Burun içi, dışarıya açık bir ortam olduğu için kolaylıkla buralar tahriş olabilmektedir. Bu nedenle burun kanamalarını sıklıkla görebilmekteyiz. Burun kanamalarını biz iki kategoriye ayırıyoruz. Bir, burundan kaynaklanan sebepler. Bunlar arasında buruna direkt gelen darbeler, burundaki kemik eğiklikleri, burunu parmakla karıştırma ve sıcak havalardan tahriş olma gibi sebepler sayılabilir. İkinci olarak da burun dışı nedenlerdir. Bunlar kontrolsüz hipertansiyon, kan sulandırıcı ilaçların kullanılması, pıhtılaşmaya sebep olan kan hastalıkları, bu bölgenin lokal tümörleri sayılabilir' diye konuştu.

'15 dakika sıkmak suretiyle kanamayı baskı altına almak gerekiyor'

Dr. Özbay, 'Yazın burun kanamaları neden artıyor? Artan hava sıcaklıklarıyla birlikte nem oranlarının azalması, özellikle klimaların da kullanılmasıyla birlikte burun içerisinde bulunan kılcal damar bölgesindeki mukoza dediğimiz deride kuruma ve kabuklanma olur. Bu da kılcal damarların daha kolay ve rahat kanamasına sebep olur. Bu nedenle yaz aylarında bu kanamaları daha sık görebilmekteyiz. Kanama olduğunda sakin olmamız gerekiyor. Çünkü burun kanamaları çok büyük oranda evde durdurulabilecek kanamalardır. Öncelikle burunu ve vücudu doğru pozisyona getirmek lazım. Vücudu dik hale getirdikten sonra başı öne eğmek lazım. İkinci aşama da burnun yumuşak kısımlarını iki parmak arasına alıp, aralıksız 15 dakika sıkmak suretiyle kanamayı baskı altına almak gerekiyor' şeklinde konuştu.

'Sıkacağımız yer burnun alt kısmıdır'

Yapılan yanlışları dile getiren Özbay, 'Burada genel olarak yapılan yanlış, burunun üst kısımlarının sıkıldığını görüyoruz. Buraların sıkılmasının kanamanın durdurulmasında bir faydası yoktur. Sıkacağımız yer, burnun alt kısmıdır. İkinci olarak da başı öne eğmek yerine, arkaya eğerek yanlışlık yapılıyor. Burun kanamaları bahsettiğimiz basit yöntemlerle durmuyorsa, kanamanın yanında kan sulandırıcı ilaçlar kullanılıyorsa veya yüksek tansiyon varsa özellikle genizden olan kanamalar daha önemlidir. Bu durum yaşandığında mutlaka kulak, burun ve boğaz doktoruna müracaat edilmelidir. Ayrıca kanama önden olsa dahi haftada birkaç kez yaşanıyorsa da doktora görünmelidir. Kanama olmaması için özellikle sıcak havalarda güneşin yoğun olduğu zamanlarda dışarı çıkılmamalıdır. Şapka ve koruyucular kullanılmalıdır. Burnun içi de nemli tutulmalıdır. Eğer burnumuz kanıyorsa paniklemeyeceğiz. Başı doğru pozisyona getirerek burnumuzun ucunu parmaklarımızın arasına alarak 15 dakika sıkacağız' ifadelerini kullandı.

Elazığ Medilines Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Serpil Arslan, yaz aylarında aşırıcı sıcakların vücutta oluşturduğu etkiler hakkında açıklamalarda bulundu.

Aşırı sıcakların vücutta oluşturduğu etkiler hakkında bilgilendirmelerde bulunan İç Hastalıkları Uzmanı Serpil Arslan, 'Sıcakların artmasıyla vücut termoregülasyonu sağlamak için terlememiz yaz aylarında artıyor. Belli bir aşamaya kadar bölgesel terleme gayet normaldir. Normal terlemeyle beraber vücut, hem toksinlerini atıyor hem de vücudun normal sıcaklığının korumasını sağladığı için bunun devam etmesi gayet normaldir. Yaz aylarında hiç terlemiyor olmak, ya da gereğinden fazla terliyor olmak bazı hastalıkların göstergesi olabilir ve vücut sağlığımızı bozabilir. Bütün vücutta aşırı terleme, sıvı kaybına ve mineral kaybına sebep olabileceği için tansiyon dengesizliği başta olmak üzere baş dönmesi, halsizlik, yorgunluk ve bayılmaya kadar gidebilecek vücut tepkilerine sebep olabilmektedir. Hiç terlememe de olağan olmayan durumlardan birisidir. Çünkü vücuttaki sıcak dengesinin korunmasında sorun ortaya çıkabilmektedir. Hatta sıcak çarpmasına kadar sebep olabilmektedir. O yüzden yaz aylarında özellikle serin yerlerde bulunmak, aşırı terlememize sebep olabilecek ağır egzersizlerden kaçınmak, vücut dengesini sağlayabilmek için yeterli sıvı almak, pamuklu kıyafetler tercih etmek çok önemlidir' ifadelerini kullandı.

'Yetişkin bir bireyin, yaz aylarında 3 litreye kadar sıvı alması gerekiyor'

Yaz mevsimiyle birlikte kalp ve tansiyon hastalarının uyum sağlamasının daha da zor olduğunun altını çizen Dr. Serpil Arslan, 'Hem kendilerini sıcaktan korumaları gerekiyor hem de ilaç dozlarında ayarlama yapmaları gerekebiliyor. Bu konuda da mutlaka uzman hekimlerinden yardım almalarını talep ediyoruz. Kalp, böbrek, tansiyon ve şeker hastalarımızın böbreklerinin susuz kalmaması adına, mutlak yeterli sıvı alımına devam etmeleri gerekiyor. Bunu çoğunlukla su olarak tercih ediyoruz. Meyve sularından da belli bir yere kadar destek alabilirler. Böylelikle böbrek sağlığını korumaları, söz konusu olur. Ne kadar yeterli su aldığımızı da idrar renginden tespit edebiliriz. İdrar rengi, açık sarı ve düzenli olarak tuvalete çıkıyorsak sıvı alımını normal olarak değerlendirebiliriz. Yetişkin bir bireyin, yaz aylarında 3 litreye kadar sıvı alması gerekiyor. Kalp rahatsızlığı, ödem ve böbrek problemlerimiz varsa sıvı alımını hekime danışarak kısıtlamamız gerekiyor. Bu durumda fazla su alımında bizlere zararı olabilir' cümlelerini kullandı.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ahmet Karataş, biyolojik ilaçlar hakkında bilgiler verdi.

Karataş, 'Biyolojik ilaçlar, vücudumuzdaki iltihaplanma sürecini çok daha hedefe yönelik bir şekilde durduran akıllı tedavilerdir. Özellikle klasik romatizma ilaçları vücuda genel bir baskı uygularken bu akıllı tedaviler belirli bir protein yada hücreyi seçerek tedavi etmektedir. Bunu bir yangına benzetirsek, yangının tam çıktığı noktaya hedef alan önemli tedavilerdir. Biz iltihaplı eklem romatizması, omurga ve sedef romatizması, damar iltihaplanması gibi birçok hastalıkta kullanıyoruz. Öncelikle bu tedavilere geçmiyoruz. Klasik anlamda bildiğimiz ilaçları öncelikle veriyoruz. Bu ilaçlara yanıt alamadığımızda, hastalık aktivitesi yüksek olduğunda bu biyolojik ilaçlara o zaman geçiyoruz. Bu ilaçlar son çare değil ama doğru zamanda başlandığı zaman oldukça etkili ve güçlü tedavilerdir. Hastaların yıllarca sabah yataktan kalkamıyorum, ellerimi açıp kapayamıyorum, bel ağrılarımdan dolayı geceleri uyuyamıyorum diyen birçok hastamız oldu. Bu hastalarda hayat kalitesi köklü bicinde değiştirdiği görüyoruz. Sandalyeye bağlı kalan hastaların tekrar yürümeye başladığını, işine geri döndüğünü ve çocuğuyla oynayabildiğini görüyoruz. Her hastada aynı yanıtı alamayabiliyoruz ama bu hastalarda özellikle takip çok önemli. Sonuçların etkileyici olduğunu söyleyebiliriz' diye konuştu.

Elazığ'da İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu başkanlığındaki toplantıda, Sağlık Bakanlığının koruyucu sağlık politikaları kapsamında yürütülen kanser taramaları, riskli gebelerin takibi, anne ve bebek dostu hastane uygulamaları, ebe polikliniği ile gebe okulu hizmetleri ele alındı. Hizmet başkanları, hastane yönetimi, idareciler, kadın hastalıkları ve doğum uzman hekimleri ile ilgili birim çalışanlarının katıldığı toplantıda, hastane ile birinci basamak sağlık hizmetleri arasındaki entegrasyonun güçlendirilmesine yönelik değerlendirmelerde bulunuldu.

Toplantının ardından İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu beraberindekilerle Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi bünyesinde hizmet veren gebe okulu ile ebe polikliniğini ziyaret etti.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Akbulut, tüm Türkiye'de etkisini arttıran sıcaklıklar hakkında değerlendirmelerde bulundu. İklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir sorun olmaktan çıktığını ve insan sağlığını doğrudan tehdit eden önemli bir halk sağlığı problemine dönüştüğünü belirten Prof. Dr. Mehmet Akbulut, 'Özellikle aşırı sıcaklıklar, bu tehdidin en görünür ve ölümcül sonuçlarından biridir. 1950'li yıllardan itibaren sıcak hava dalgalarının sıklığında, şiddetinde ve süresinde ciddi artış yaşandı. Küresel ölçekte yalnızca yüksek sıcaklıklar nedeniyle her yıl yaklaşık 17,5 milyon sağlıklı yaşam yıl kaybedildi, Türkiye'nin de içinde bulunduğu Avrupa dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumuna gelmiştir. Tüm önleyici çalışmalara rağmen yalnızca 2022 yılında Avrupa'da aşırı sıcaklara bağlı olarak 60 binden fazla kişi yaşamını yitirdi. İklim değişikliği artık süreklilik kazanan bir halk sağlığı krizine dönüşmüştür' ifadelerini kullandı.

Aşırı sıcaklıkların neden olduğu sağlık sorunlarının önemli bir bölümünün kalp ve damar sistemi kaynaklı olduğunu dile getiren Dr. Akbulut, 'Sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte kalp-damar hastalıklarına bağlı ölüm ve hastalık oranlarında belirgin artış görülmeye başlandı. Yapılan araştırmaların, yerel eşik değerlerin üzerindeki her 1 derecelik sıcaklık artışı, kalp-damar hastalıklarına bağlı ölümleri yüzde 2,1 oranında artırdığını gösteriyor. Bu oranın inmede yüzde 3,8'e, akut koroner sendromlarda ise yüzde 3,5'e kadar yükseliyor. İnsan vücudunun sıcakla mücadele ederken ciddi bir fizyolojik yük altına giriyor. Sıcak havalarda damarlar genişleyerek, kan dolaşımının periferde gölleniyor ve bundan dolayı kalp daha hızlı çalışmak zorunda kalıyor. Özellikle altta yatan kalp ve damar hastalığı bulunan bireylerde bu durumun oksijen arz ve talep dengesini bozarak akut koroner sendromdan kardiyojenik şoka kadar uzanabilen ciddi tabloları tetikleyebilir' cümlelerini kullandı.

Terleme sonucu oluşan sıvı kaybının yeterince karşılanmamasının da riski artırdığını ifade eden Prof. Dr. Akbulut, 'Damar içi sıvı hacminin azalması kalbin yükünü artırdığı gibi başta böbrekler olmak üzere birçok organı olumsuz etkiler. Bu süreçte çoklu organ hasarına kadar ilerleyebilir. Artan kan yoğunluğu, sistemik inflamasyon ve pıhtılaşma eğilimi de trombotik olay riskini yükseltir. Sıcak havalar, ilaçların etkisini de değiştirebilir. Özellikle antitrombosit tedavi ve beta bloker kullanan hastalarda ölümcül olmayan kalp krizi riski anlamlı düzeyde arttı, bu ilaçların birlikte kullanımında riskin yüzde 75'e kadar çıkabildiğini söz konusu etkinin yalnızca ileri yaş grubunda değil, 25-59 yaş aralığındaki bireylerde de görülebilir. Sıcaklık artışı, hava kirliliği ile birleştiğinde etkisinin daha da artıyor. İnce partikül madde (PM2.5), azot dioksit ve ozon seviyelerinin yükseldiği günlerde hem kardiyovasküler hem de solunum sistemi kaynaklı ölümlerin arttığı bilimsel çalışmalarla ortaya konulmuştur. Isının ozon oluşumunu artırması sonucu kirleticilerin toksik etkilerini yükseltiyor. Kirleticilerin de vücudun sıcaklık düzenleme mekanizmalarını bozarak kalp üzerinde adeta 'çifte darbe' oluşturur. Riskin toplumun tüm kesimlerinde eşit dağılmıyor, düşük sosyoekonomik düzeye sahip bireylerin, sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı olanların ve uygun olmayan konut koşullarında yaşayan kişilerin daha büyük risk altında bulunuyor. Bu grupların daha az yeşil alan, daha fazla hava kirliliği ve belirgin kentsel ısı adası etkisine maruz kaldığını, iklim değişikliğinin diğer çevresel risklerle birleşerek kardiyovasküler kırılganlığı arttırıyor' sözlerini kullandı.

Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi, prostat kanseri tanısında güvenli ve konforlu yöntemler arasında gösterilen Transperineal Prostat Biyopsisi konusunda düzenlenen özel eğitim kursuna ev sahipliği yaptı. Bölgedeki hekimlerinin yoğun ilgi gösterdiği eğitim programında, teorik bilgilerin yanı sıra uygulamalı eğitimler de gerçekleştirildi. Kurs kapsamında, alanında uzman Prof. Dr. Erdem Öztürk tarafından iki hastaya transperineal yöntemle prostat biyopsisi uygulandı.

Operasyonlarda, şüpheli odaklardan milimetrik hassasiyetle doku örnekleri alınırken, uygulamalar başarıyla tamamlandı

Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi'nde sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak, hasta ve çalışan güvenliğini en üst seviyede tutmak amacıyla hastane personeline yönelik 'Hastane Temizliği ve Enfeksiyon Kontrolü' konulu eğitim programı gerçekleştirildi. Eğitim, hastanenin Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Uzmanı Doç. Dr. Arzu Şenol tarafından verildi. Programa hastanenin farklı birimlerinde görev yapan çok sayıda sağlık çalışanı ve destek personeli katılım sağladı.

Eğitimde; hastane enfeksiyonlarının önlenmesinde çevre temizliğinin önemi, doğru temizlik ve dezenfeksiyon uygulamaları, kişisel koruyucu ekipmanların uygun kullanımı, el hijyeninin sağlık hizmetlerindeki kritik rolü ve atık yönetimi gibi birçok önemli konu ayrıntılı şekilde ele alındı.

Fırat Üniversitesi Hastanesi, Elazığ merkezli olmak üzere Bingöl, Muş, Tunceli, Bitlis, Erzincan ve çevre il ve ilçelere sağlık hizmeti veriyor. Bölgenin merkez üssü haline gelen ve tecrübeli kadrosu ile sağlıkta ön plana çıkan hastane gelişen teknolojiye de ayak uyduruyor. Bu çerçevede Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği'nde ilk defa robotik diz protezi ameliyatı gerçekleştirildi. Başarılı geçen operasyon sonrasında hasta sağlığına kavuştu.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Erhan Yılmaz, 'Bugün Elazığ'da ve bölgemizde ilk kez robotik diz protezi ameliyatı gerçekleştirildi. Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Kliniği'nde yaklaşık 25-26 yıldır diz kireçlenmesi olan hastalara rutin olarak diz protezi ameliyatları yapılmaktaydı. Son yıllarda robotik cerrahinin tıp alanında yaygınlaşmasıyla birlikte diz protezi ameliyatlarında da robotik cerrahi ön plana gelmeye başladı. Robotik cerrahinin sonuçlarının daha iyi olması, hasta memnuniyetinin daha iyi olması nedeniyle bizde kliniğimizde bu uygulamayı hayata geçirmeye karar verdik. Bu kapsamda Kayseri'den Prof. Dr. Ahmet Güney'i davet ettik. Bugün ameliyathanemizde ilk robotik diz cerrahisi ameliyatımızı gerçekleştirdik. Böylece Elazığ'da ve bölgemizde robotik diz cerrahisi alanındaki ilk ameliyat başarıyla tamamlanmış oldu' dedi.

Kayseri'deki özel bir hastanede görev yapan Prof. Dr. Ahmet Güney ise yaklaşık üç buçuk yıldır diz protezi ameliyatlarını robotik yöntemle gerçekleştirdiklerini belirtti. Dünyadaki teknolojik gelişmelerin sağlık alanında da önemli yenilikleri beraberinde getirdiğini, kişiye özel tedavi uygulamalarının günümüzde ön plana çıktığını söyledi.

Robotik diz protezi uygulamalarında hastaların bağ dengesi ve anatomik yapılarının ayrıntılı şekilde değerlendirildiğini aktaran Prof. Dr. Ahmet Güney, 'Her hastaya özel cerrahi planlama yapıyoruz. Hatta aynı hastanın iki dizi arasında bile farklılıklar olabiliyor. Robotik teknoloji sayesinde bu farklılıkları tespit ederek kişiye özel uygulamalar gerçekleştirebiliyoruz' diye konuştu.

Fırat Üniversitesi'nde deneyimlerini paylaşmaktan duyduğu memnuniyeti dile getiren Prof. Dr. Ahmet Güney, robotik cerrahinin hastaların ameliyat sonrası ağrılarını azaltabildiğini, iyileşme sürecini hızlandırabildiğini ve fonksiyonel sonuçları iyileştirebildiğini, bu yöntemle hasta memnuniyetinin artırılmasının hedeflendiğini, gerçekleştirilen ameliyatların kısa ve uzun dönem sonuçlarının takip edilerek robotik cerrahinin sağladığı avantajların değerlendirileceğini ifade etti.

Robotik diz cerrahisinin bölgeye kazandırılmasının önemli bir adım olduğunu belirten Prof. Dr. Ahmet Güney, teknolojik gelişmelerin ülkenin her noktasındaki hastalarla buluşmasının sağlık hizmetlerinin kalitesini artıracağını, ayrıca Fırat Üniversitesi Hastanesi ile bilgi ve deneyim paylaşımının devam edeceğini belirterek, ihtiyaç duyulduğunda her zaman destek vermeye hazır olduklarını belirti.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, bakanlık tarafından ülke genelinde başlatılan 'Her Gebeye Bir Ebe' uygulaması kapsamında koordinatör ebelere yönelik 'Güncelleme Eğitimi' düzenlendi. İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu' nun katılımı ve açılış konuşmasıyla başlayan eğitime; idareciler, ilgili birim sorumlu ve çalışanları, müdürlüğe bağlı sağlık tesislerinde ve özel hastanelerde görevli koordinatör ebeler katıldı.

Eğitim sırasında katılımcılara anne ve bebek sağlığının geliştirilmesi, normal doğumun desteklenmesi, riskli gebeliklerin erken tespiti ve yönlendirilmesi, doğum öncesi ve sonrası ev ziyaretleri, doğum korkusuyla baş etme yöntemleri, Gebe Okulu eğitimleri, emzirme ve ebelik hizmetlerinin güçlendirilmesi konularında bilgilendirmelerde bulunuldu.

Sağlık Bakanlığı tarafından ülke genelinde eş zamanlı olarak yürütülen 'Hareket Yaşını Öğren, Sağlıklı Yaşa' kampanyası çerçevesinde Elazığ'da başlatılan farkındalık etkinlikleri aralıksız devam ediyor. Kampanya çerçevesinde, vatandaşların yoğun olduğu alanlarda yapılan çalışmalarda ve kurulan stantlar üzerinden 'Hareket yaşınızı öğrenmek ister misin?' sorusuyla dikkat çekerek, bilgilendirme ve ölçümlerde bulunuldu.

Stantlarda görevli sağlık personeli tarafından yapılan ölçümlerde tek ayak üzerinde denge testi, kavrama kuvveti ölçümü ve 30 saniye otur-kalk testi gerçekleştirilerek katılımcıların hareket yaşı belirlenirken, katılımcılara sağlıklı Hayat Merkezlerinde sunulan hizmetler hakkında çeşitli bilgiler verildi.

Bir ay sürecek olan kampanya ile toplum genelinde hareketli yaşamın teşvik edilmesi ve kronik hastalık risklerinin azaltılması yanında bireylerin fiziksel uygunluk düzeylerinin belirlenmesi ve sağlıklı yaşam konusunda farkındalık oluşturulması hedefleniyor.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, kanser tarama hizmetlerinin değerlendirilmesi ve sahadaki çalışmaların ele alınması amacıyla KETEM Bilgilendirme Toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıya, İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu başkanlık etti. Toplantıya ayrıca Halk Sağlığı Başkanı ile Müdürlüğe bağlı Toplum Sağlığı Merkezleri ve Sağlıklı Hayat Merkezlerinde görev yapan kanser birimi sorumluları ve çalışanları katıldı. Toplantıda, KETEM faaliyetleri kapsamlı şekilde değerlendirildi. İl genelinde yürütülen kanser tarama hizmetleri, hedef nüfusa ulaşma oranları, saha çalışmaları ve farkındalık faaliyetleri ele alınırken, mevcut çalışmaların etkinliğinin artırılmasına yönelik görüş ve öneriler paylaşıldı.

Katılımcıların karşılıklı fikir alışverişinde bulunduğu toplantıda, erken teşhis ve tarama hizmetlerinin yaygınlaştırılması, vatandaşların kanser taramalarına erişiminin artırılması ve toplumda farkındalık düzeyinin yükseltilmesine yönelik yapılabilecek çalışmalar üzerinde duruldu.

Toplantı, kanserle mücadelede koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesi ve tarama programlarının daha etkin yürütülmesine yönelik değerlendirmelerin ardından sona erdi.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Emrah Aytaç, sıcak havalarda nörolojik hastalıkları bulunan kişilerin dikkat etmesi gereken hususlar hakkında bilgiler verdi.

Prof. Dr. Emrah Aytaç, 'Beynimiz vücudumuzda en fazla enerji harcayan organ ve en karmaşık dokulardan bir tanesidir. Bu nedenle çevresel değişikliklere karşı, özellikle ısı değişikliklerine karşı oldukça hassas bir organdır. Aşırı sıcak havalar sinir iletiminde yavaşlamaya ve beyin içerisindeki hücreler arası dengenin bozulmasına neden oluyor. Buda nörolojik hastalıkların olumsuz yönde etkilenmesine neden oluyor. Nörolojik hastalıklar içerisinde özellikle MS hastalı, sıcağa karşı çok hassastır. Aşırı sıcak havalarda MS hastalarının klinik bulgularının daha da kötüleşmesine ve yalancı atak bulguları benzeri bulguların oluşmasına neden oluyor. Baş ağrısı, aşırı sıcak havalarda susuz kalmaya bağlı olarak migren ataklarında sıklaşma, inme hastalarının sıcak havalar ile birlikte inme semptom ve bulgularının artmasına, susuz kalma ile beraber inme geçiren hastaların tekrardan inme geçirmesine yol açıyor' diye konuştu.

Sıcak havaların Alzheimer tipi demans hastalarında demansif bulguların, halüsinasyonların, bilişsel fonksiyonların azalmasına neden olduğunu aktaran Prof. Dr. Emrah Aytaç, 'Bu yüzden beyin sağlığımızı koruma amaçlı özellikle nörolojik hastalığı olan kişilerin çok daha fazla dikkatli olmaları gerekiyor. Yazın sıcak aylarında nörolojik hastalığı olan kişilerin 11.00 ile 16.00 saatleri arasında mümkün oldukça dışarı çıkmamaları, serin yerde istirahat etmeleri öneriyoruz. Bunların dışında günlük 2,5-3 litre alacak şekilde su tüketimini arttırmaları gerekiyor. Çay ya da kahve, su yerine geçmediğinin bilinmesi gerekiyor. Günlük alınabildiği kadar bol su tüketilmesi gerekiyor. Nörolojik hastalığı olan kişilerin özellikle sıcak havalarda sıvı ihtiyaçlarını rahatlıkla karşılayabilecekleri gıdalarla beslenmeleri gerekiyor. Özellikle yaşlı bireyler, sıcak havalarda yalnız bırakılmaması gerekiyor. Evlerin sık sık havalandırılıp sıcak havaya maruz bırakılmaması gerekiyor' şeklinde konuştu.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, bebeklerin yaşama sağlıklı bir başlangıç yapabilmesi ve beslenme bozukluklarının önlenmesi amacıyla 'Anne Sütünün Teşviki ve Bebek Dostu Sağlık Kuruluşları Programı' çerçevesinde eğitim düzenlendi. İl Sağlık Müdürlüğü Çocuk, Ergen ve Üreme Sağlığı Birimi (ÇEKÜS) koordinesinde Aile Sağlığı Merkezlerindeki çalışanlara yönelik gerçekleştirilen ve 4 gün devam eğitimler sırasında, anne sütünün bebek sağlığı üzerindeki önemi ile emzirmenin doğru şekilde desteklenmesine yönelik bilgiler paylaşıldı.

Elazığ Medilines Hastanesi Klinik Psikolog Esma Yıldız, LGS ve YKS sınavına girecek olan öğrencilere önemli uyarılarda bulundu. Yıldız, 'Öğrencilerin son günlerde tekrar etmelerini ve var olan bilgilerini pekiştirmeleri gerekiyor. En önemlisinin ise sınava girecek olanlara sonuç odaklı değil çözüm odaklı yaklaşılması ve şartsız destek olmaları gerekmektedir' ifadelerini kullandı.

Sınav kaygısı öğrencilerin yoğun endişe yaşadığı dönem olduğunu belirten Uzman Psikolog Esma Yıldız, 'Bu endişe dönemi hafıza, dikkat ve performansı olumsuz yönde etkiliyor. Belirli düzeyde kaygı motivasyoneldir bizi ilerletebilir ancak, o kaygı ileriye taşıdığımız zaman kişiyi olumsuz yönde etkileyip başarısızlığa sürüklemektedir. Belirtileri çarpıntı, titreme terleme ve mide rahatsızlığı görülür. En önemlisi ise dikkat dağınıklığı ve hafıza güçlüğüdür. Kişiler başarısız olacakmış gibi hissedip kaygıyı arttırıyorlar. Öğrencilere önerilerimiz son günlerde tekrar etmelerini istiyoruz. Var olan bilgilerini pekiştirmelerini istiyoruz. Uykuya yönelik uyku düzenlerini korumalarını istiyoruz. En önemlisi nefes teknikleri gibi rahatlatıcı tekniklerden yararlanmalarını istiyoruz. Ailelere önerilerimiz ise çocuklarını kesinlikle başka insanlarla kıyaslamamaları gerekiyor. Onlara sonuç odaklı değil çözüm odaklı yaklaşmaları gerekiyor. En önemlisi de şartsız destek olmaları gerekmektedir. Bu süreçte biz çocukların kaygılarını indirgemiyoruz motivasyonel olan düzgün düzeyde bekletiyoruz' diye konuştu.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından Çocuklarda ve Ergenlerde Sınav Kaygısına Ebeveyn Yaklaşımı konulu bilgilendirme programı düzenlendi.İl Sağlık Müdürlüğü Konferans Salonu'nda müdürlük personelleri ve vatandaşlarımızın katılımıyla düzenlenen eğitime Şehit Mehmet Aygün Sağlıklı Hayat Merkezi'nde görev yapan Psikolog Kezban Özdemir konuşmacı olarak yer aldı.

Programda sınav dönemlerinde ebeveynlerin çocuklarına nasıl yaklaşmaları gerektiği, çocuklar ve ergenlerde sınav kaygısının etkileri ile ailelerin bu süreçte uygulayabileceği destekleyici yöntemler konusunda bilgilendirmelerde bulunuldu.

Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, cilt kanseri farkındalık ayı çerçevesinde cilt kanserine dikkat çekmek ve toplumda erken teşhisin önemine vurgu yapmak amacıyla çeşitli etkinlikler gerçekleştirildi. Müdürlüğe bağlı Sağlıklı Hayat Merkezleri başta olmak üzere sağlık tesislerinde kurulan bilgilendirme stantları ile vatandaşlara yönelik toplu ve birebir eğitimler düzenlendi. Etkinliklerde özellikle yaz aylarında güneş ışınlarına maruz kalmanın yol açabileceği sağlık riskleri, cilt kanserinin belirtileri, korunma yöntemleri ve erken teşhisin önemi hakkında kapsamlı bilgiler paylaşıldı.

Bilgilendirmelerde; güneşin zararlı ultraviyole ışınlarından korunmak için alınması gereken önlemler anlatılırken, düzenli cilt kontrollerinin ve şüpheli lezyonların erken dönemde değerlendirilmesinin hayati önem taşıdığı vurgulandı.

Elazığ Medilines Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Op. Dr. Ömer Ayhan, düztaban hastalığı hakkında bilgiler verdi.

Dr. Ayhan, 'Annelerin panikle çocuklarını düztabanlık var mı diye, koşarak getirdikleri bir konudur. Erişkinlerde daha az görüyoruz ama çocuklarda daha sık karşılaştığımız bir konu. Çocuklarda kalıcı düztabanlıkta olabiliyor ama ekseriy yüzde 90 oranında geçicidir. Taban çökmeleri, 5-6 yaşına kadar normal kabul etmekteyiz. O yaştan sonra taban çökmeleri olursa tabanlık, egzersiz ve fizik tedavi desteğiyle taban gelişimine katkı sağlamaktayız. 10 yaşını geçtiği halde taban çökmesi halen oluyorsa ve kişide klinik rahatsızlık vermiyorsa bunu yine önemsiyoruz. Fakat ayağın iç kısmında ciddi ağrı, nasırlaşma, yürümede güçlük ve erken yorulmalar olursa 10 yaşından sonra ameliyat gerektirebilir. Tarsal koalisyon ve vertikal tavus gibi durumlarda kalıcı düztabanlık olabilmekte, bunlar da cerrahi gerektirmektedir' diye konuştu.

Dr. Ayhan, 'Erişkinlerde ise sonradan oluşabilecek düztabanlıklar hamilelik sürecinde kadınlarda sık gördüğümüz bir durumdur. Aşırı kilo alanlarda görüyoruz. Aksesuar navikula dediğimiz sonradan oluşan kemikle birlikte oradaki tendonu germesiyle taban çökmesini görmekteyiz. Her yaşta ihtiyaç olduğu durumda cerrahi işlem yapılabilmektedir. Tabanlıklar ve özel ayakkabılıklar 5-6 yaşından önce kullanmanın hiçbir anlamı yok. Özellikle çocuklarda 1 yaşına kadar ayak tabanında yağ dokusu fazla olduğu için ayak tabanın şiş ve tombul oluşu aileleri düztaban olarak tedirgin etmekte. O konularda ayak başparmağını geri götürdüğümüzde ya da çocuk parmak ucunda durduğunda ayak kavisi oluşuyorsa bu esnek düztabanlık anlamına gelmektedir' dedi.

Kaza, sabah saatlerinde merkez Pertek Caddesi'nde meydana geldi. Edinilen bilgiye göre, freni patlayan Ziver Holdig'e ait 23 DV 770 plakalı hafriyat kamyonu rampa aşağı hızlanmaya başladı. Bazı araçları önüne alarak sürükleyen kamyon, 10 araca zarar verdi. Birçok aracın pert olduğu kazada, biri ağır 5 kişi yaralandı. O anlar güvenlik kameralarına yansırken ihbar üzerine olay yerine çok sayıda sağlık, polis ve itfaiye ekibi sevk edildi. Yaralılar ambulanslarla hastaneye kaldırılarak tedavi altına alındı.

Yaralananlar arasında yer alan Elazığ Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi Başhekim yardımcısı Uzm. Dr. Mustafa Çakar'ın tedavisi Elazığ Medilines Hospital'de devam ediyor. Vali Numan Hatipoğlu, Belediye Başkanı Şahin Şerifoğulları, İl Emniyet Müdürü Aydın Karan ve İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu, Uzm. Dr. Mustafa Çakar'ı tedavi gördüğü hastanede ziyaret ederek doktorlardan bilgi alıp, aile yakınlarına geçmiş olsun dileklerini iletti.

Hastanın mevcut durumu nedeni ile yoğun bakım koşullarında sedasyon altında entübe bir şekilde tutulduğunu aktaran Medilines Hastanesi Başhekimi Op. Dr. Veysel Yüzgeç, 'Hasta mekanik ventilatöre bağlı takip edilmektedir. Yapılan ilk görüntüleme tetkiklerinde, şuan için ciddi bir sağlık sorununa rastlanmamıştır. Tomografilerimiz temiz. Kan, karaciğer ve böbrek değerlerimizde bir sıkıntı görünmüyor. Dışarıda açık yarası görünmüyor. Gün içerisinde hastamızın görüntüleme tetkikleri tekrarlanacak, yeniden değerlendirmesi yapılacaktır. Hemodinamik değerleri stabil olan hastanın takip ve değerlendirmelerine göre sağlığı hakkında gerekli tedavi prosedürler uygulanacaktır' dedi.

Sağlığı Geliştirme ve Sigara ile Mücadele Derneği Başkanı Prof. Dr. Yasemin Açık, 31 Mayıs Dünya Tütünsüz Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, tütün ve nikotin ürünlerinin aroma, dikkat çekici ambalaj ve dijital pazarlama yöntemleriyle özellikle gençlere daha kabul edilebilir gösterildiğine dikkat çekti. 3-7 Haziran tarihlerinde Elazığ'da Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi'ni düzenleyeceklerini hatırlatan Prof. Dr. Açık, 'Gençleri tütün ve yeni nesil nikotin ürünlerinin oluşturduğu bağımlılıktan döngüsünden korumak zorundayız. Kongremizde bu konuyu da veriler, bilimsel kanıtlar ve politika önerileriyle ele alacağız' diye konuştu.

Prof. Dr. Yasemin Açık, yeni nesil nikotin ürünlerinin özellikle gençler açısından risk oluşturduğunu belirterek, 'Bugün gençlerin karşısına yalnızca klasik sigara çıkmıyor. Elektronik sigara, aromalar, dikkat çekici ambalajlar ve sosyal medya içerikleriyle bu ürünler çoğu zaman daha hafif, masum ya da kabul edilebilir gösteriliyor. Oysa tehlike değişmiyor. Bu süreçte gençleri suçlayan değil, onları doğru bilgiyle güçlendiren bir yaklaşım geliştirmeli; bu ürünlerin nasıl pazarlandığını, bağımlılığın nasıl oluştuğunu ve dijital mecralarda nasıl normalleştirildiğini açıkça anlatmalıyız. Çocukların ve gençlerin tütün ve nikotin ürünleriyle hiç tanışmaması, tütün kontrolünün yeni dönemindeki en önemli hedeflerden biri olmalı' şeklinde konuştu.

Elazığ'da düzenlenecek Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi'nin, tütünle mücadelede gelinen aşamayı değerlendirmek için önemli bir buluşma olacağını aktaran Prof. Dr. Açık, 'Her yıl yaklaşık 8 milyon insanın hayatını kaybetmesine neden olan tütün ve nikotin ürünlerindeki çeşitlenme, agresif pazarlama stratejileri, çocuklar ve gençler arasında artan kullanım ve uygulamada yaşanan zafiyetler, güçlü bir bilimsel platformun yeniden oluşturulmasını zorunlu kılıyor. Biz de bu süreci kamu, akademi, sağlık camiası ve sivil toplumla birlikte değerlendireceğiz' ifadelerini kullandı.

Kurban Bayramına sayılı günler kala Elazığ Medilines Hastanesi Uzman Diyetisyeni Gülben Uç, sağlıklı beslenme hakkında bilgiler verdi.

Bayram boyunca kırmızı et tüketiminin miktarı ve sıklığının arttığını aktaran Uzman Diyetisyen Uç, 'Kırmızı et; iyi kalite hayvansal proteinin yanı sıra, demir, çinko, fosfor, magnezyum mineralleri ile B12, B6, B1 ve A vitaminleri içermektedir. Ancak yağlı etlerin doymuş yağ ve kolesterol içerikleri yüksektir. Bu nedenle kalp-damar hastaları, diyabet hastaları, hipertansiyon hastaları ve böbrek hastaları risk altındadır. Yeni kesilmiş hayvanların etlerindeki ölüm sertliği yani Rigor Mortis olayına da dikkat edilmelidir. Bu sertlik hem pişirmede, hem de sindirimde zorluk oluşturur. Özellikle mide rahatsızlıkları olan bireyler, eti 24 saat bekletmeden tüketmemelidir' diye konuştu.

Uç, 'Etler, C ve E vitaminini içermezler. Bu nedenle etlerin mutlaka sebzelerle birlikte pişirilmesi veya etlerin yanında C vitamininden zengin sebze, salata, taze sıkılmış meyve sularının tüketilmesi oldukça önemlidir. Bu yöntem demirin emilimini arttırır. Buzdolabında -2 santigrat derecede 1-2 hafta, derin dondurucuda ise -18 santigrat derecede daha uzun süre etler saklanabilmektedir. Pişirme yöntemi olarak; haşlama, fırınlama ve ızgara gibi yöntemler tercih edilmeli, kızartmalardan ve kavurma yönteminden kaçınılmalıdır. Kavurma ve kırmızı et öğle öğününde tüketilmeli, akşam öğününde ise sebze, kuru baklagil gibi posa içeriği yüksek yemekler tercih edilmelidir' şeklinde konuştu.

Elazığ'da son günlerde sağlık kuruluşlarına bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal şikayetiyle başvuran vatandaşların sayısında dikkat çeken bir artış yaşanıyor. Yaşanan hareketlilik üzerine Elazığ Valiliği resmi bir açıklama yayımlayarak vatandaşları uyarırken, uzmanlar da hastalığın taşıdığı risklere karşı hayati uyarılarda bulundu. Elazığ Valiliği tarafından yapılan açıklamada, vaka artışlarının yakından takip edildiği ve su numunesi analizlerinin titizlikle sürdürüldüğü ifade edildi. Akut bağırsak enfeksiyonlarının çoğunlukla kirli su, hijyenik olmayan gıdalar ve el teması yoluyla bulaştığına dikkat çeken Valilik; denetimi olmayan su kaynaklarından uzak durulması, şüpheli durumlarda suların kaynatılarak tüketilmesi ve kişisel hijyene azami özen gösterilmesi çağrısında bulundu.

'Hem mevsim geçişi hem yağışlar etkili oldu'

Her yaş grubundan hastayla karşılaştıklarını belirten ve poliklinik ve acil servislerdeki yoğunluğu değerlendiren Uzm. Dr. Serpil Arslan, ' Bugünlerde çok artmış olan ishal, kusma, ateş vakalarından bahsetmek istiyorum. Hem mevsim geçişi olması hasebiyle hem yağışların çok artmış olması nedeniyle bu ara poliklinik ve acillere çocuk, yetişkin, gebe, yaşlı olsun ishal, kusma, karın ağrısı ve ateşle çok sık karşılaşmaya başladık. Bu da mikrobik kaynaklı. Mikrobik olaylarda en çok dikkat etmemiz gereken şey hijyen. Önceliğimiz hijyen çünkü bu mikrop el ve ağız yoluyla buluşuyor. El hijyenine, kullandığımız suyun hijyenine çok dikkat etmemiz gerekiyor. Güvenmediğimiz, denetimi ve kontrolü yapılmayan suyu kullanmamamız gerekiyor. Aynı şekilde dışarıdan aldığımız besin ve gıda maddelerinin usulüne uygun hazırlanması gerekiyor' dedi.

'Böbrek yetmezliği riski var'

Sıvı kaybının özellikle risk gruplarında kritik sonuçlar doğurabileceğine dikkat çeken Uzm. Dr. Arslan, ' Eğer rahatsızlandıysak da ishal, kusma, yüksek ateşimiz, karın ağrımız varsa en yakın sağlık birimine müracaat edip vakitlice tedavimizi olmamız gerekiyor. Burada bizi en çok ilgilendiren kısmı özellikle direnci düşük hastalarda, çocuklarda, gebelerde ve yaşlılarda vücudun susuz kalması. İshal ve kusmayla beraber vücut su kaybedeceği için olay böbrek yetmezliğine kadar gidebilmekte. O yüzden şikayetleri olan vatandaşlarımızın mutlaka uzman hekimimize danışaraktan uygun tedavileri görmesi gerekiyor' diye konuştu.

Elazığ Medilines Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Feridun Baysal, bağırsak hastalıkları hakkında değerlendirmelerde bulunarak makattan gelen sıvıların dikkate alınarak hemen doktora başvurulması gerektiğini belirtti.

İltihaplı bağırsak hastalıkları olarak temelde iki türlü hastalığın olduğunu aktaran Genel Cerrahi Uzmanı Op. Dr. Feridun Baysal, 'Bir tanesi crohn yani regional iletis, diğeri de kolitis ülseroza diğer bir adıyla ülseratif kolit hastalığıdır. Bu iki hastalık birbiriyle çok karşılaşabildiği gibi, bu iki hastalığın arasında yer alan indetermine kolit dediğimiz bir başka grup daha vardır. Bu iki hastalığın da genel cerrahide yeri vardır. Özellikle kalın bağırsak kanseri gelişimi açısından ülseratif kolit oldukça önemlidir. Özellikle 8 yıldan uzun süredir tanı konulmuş olan ülseratif kolit vakalarında kalın bağırsak kanseri gelişimi riskinde çok ciddi bir artış olmaktadır. O nedenle 8 yıldan uzun süredir tanısı olan tüm hastaların yılda bir kere kolonoskopi olmalarını öneriyoruz. Hatta bu hastaların uygun bir anda hastalıkları aktif olmadığı bir süreçte ileal J-Poş ve total kolektomi dediğimiz bir ameliyat geçirmeleri, ülseratif kolitten ömür boyu kurtulmalarını sağlayacaktır. Bu nedenle ülseratif kolitte 8 yıldan uzun süredir tanınız varsa, çok dikkatli olmanızda büyük bir fayda var' diye konuştu.

Baysal, 'Crohn hastalığını ise ince bağırsakların son kısmına özellikle yerleşen bazen kalın bağırsakta da aralıklı olarak seyreden, ağızdan makata kadar olan tüm sindirim sistemine tutabilen bir hastalıktır. Bu hastalıkta kanser gelişim riski düşüktür ama bu hastalıkta makatta apseleri, fissürleri, fistülleri olan hastaların mutlaka kolonoskopi yaptırmaları gerekiyor. Kolonoskopide ince bağırsakların son kısmına baktırmaları ve orada gelişen bir crohn hastalığı varsa tekrarlayan apseler ve fistüller oluşur. Bundan dolayı da uyanık olmaları gerekmektedir. Crohn hastalığında bağırsaklar birbirine yapışarak fistüller ve bazı başka cerrahi problemler ortaya çıkartabilirler. Bu yönden crohn hastalarının uyanık olmaları gerekiyor. Düzenli tedavi kullanmaları gerekiyor. Bu iki hastalık genel cerrahide bizim en çok önem verdiğimiz bağırsak hastalığıdır. Ülseratif kolit kalın bağırsak gelişimi riskini arttırdığı için, kron hastalığı ise genellikle makat üzerinde apseler ve fistüller, fissürler geliştirdiği için bizim için çok önemlidir' ifadelerini kullandı.

İltihaplı bağırsak hastalıkları hakkında bilgi veren Baysal, 'İltihaplı bağırsak hastalığından şüphelenmek için makatta ağrılar fistüller ve apseler olması crohn hastalığını şüphelendirir. Bunun haricinde makattan balgamsı ve sümüksü akıntıların olması, kanamaların gelmesi, şişkinlikler ve karın ağrıları iltihaplı bağırsak hastalığını düşündüren bulgulardır. Bu tür durumlarda derhal kolonoskopi yapılmalıdır. Bunların ilaç tedavileri de vardır. Bu ilaç tedavileriyle hastalar tedavi olabilirler ama en önemli şey, bunların oluşturduğu komplikasyonlardır. Bu hastalıklar sebebiyle oluşan rahatsızlıklardır. Bu hastalıkların karaciğer, safra, göz, eklemler ve cilt üzerine de bazı komplikasyonları ve bulguları vardır. Bunlar açısından da hastaların kontrol edilmeleri gereklidir. Makattan gelen balgamsı, sümüksü ve kanlı akıntılar, çok önemli akıntılardır. Karın ağrısı, kramp tarzında ağrılar çok önemlidir. Böyle durumlarda derhal bir doktora başvurmalarında fayda var' ifadelerini kullandı.

Elazığ'ın Karakoçan ilçesinde, mesleki eğitimlerini toplumsal faydaya dönüştüren sağlık meslek lisesi öğrencileri örnek bir projeyi hayata geçirdi. Karakoçan İbn-i Sina Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi Müdürü Ahmet Züber Bildirici ve Mesleki Teknik Öğretmeni Abdulkadir Güngör rehberliğindeki öğrenciler, ilçedeki yaşlı ve kronik hastaları evlerinde ziyaret ederek tıbbi destek sağladı. Ziyaretler kapsamında genç sağlıkçılar, hastaların tansiyon, nabız ve şeker ölçümlerini gerçekleştirerek sağlık durumlarını kayıt altına alıyor. Ölçümlerin yanı sıra hastaların kullandıkları ilaçların düzeni, kişisel temizlik ve genel hijyen kuralları hakkında hem hastalara hem de hasta yakınlarına uygulamalı bilgilendirmelerde bulunuluyor.

Daha önce Ulusal Ajans desteğiyle Macaristan'ın başkenti Budapeşte'de 21 gün boyunca 'Demans Uygulamaları' üzerine staj yapan öğrenciler, Avrupa'da gördükleri modern bakım yöntemlerini Karakoçan'daki sahada uygulama fırsatı buluyor. Uluslararası sertifikaya sahip olan gençlerin bu faaliyeti, ilçedeki yaşlı vatandaşların sağlık kontrollerinin düzenli yapılmasına olanak tanırken, öğrencilerin de mesleki tecrübelerini pekiştirmesini sağlıyor.

Elazığ Medilines Hastanesi Kulak Burun ve Boğaz Uzmanı Op. Dr. Ahmet Sacit Özbay, havaların ısınmasıyla birlikte artan bahar alerjisi hakkında açıklamalarda bulunarak, polen rahatsızlığı olan hastaların, yeşil alanlarda uzak durması eve geldiklerinde de polenlerde arınmak için duş almaları gerektiğini belirtti.

Bahar alerjisi hakkında değerlendirmelerde bulunan Kulak Burun ve Boğaz Uzmanı Op. Dr. Ahmet Sacit Özbay, 'Bahar alerjisi tıbbi adıyla mevsimsel alerjik linit, bahar aylarında artan polenler vücudun bağışıklık sisteminin bu polenlere gösterdiği aşırı ve abartılı reaksiyonlar sonucu oluşan bir hastalıktır. En sık belirtileri, şiddetli burun tıkanıklığı, burun akıntısı, nöbetler şeklinde gelen hapşırıklar, göz ve kulak kaşıntıları akciğerlerde de tutmuşsa, kuru öksürük ve solunum yetmezliği gibi belirtilerle ortaya çıkar. Bunun tedavisinde alerji ilaçları, burun damlaları, kulak damlaları ve göz damlaları gibi ilaçlar veriyoruz. Ayrıca polenlere karşı, olan hassasiyeti azaltıcı aşı tedavileri de uygulamalar arasındadır. Polen alerjisi olan hastalar, özellikle polen saatlerinden yani öğleden önce ve sabah saatlerinde yoğun olduğu göz önüne alınarak günlük aktiviteler daha çok öğleden sonra ve akşam saatlerinde planlanmalıdır. Araç parkı veya yürüyüş alanları ve yeşillik alanlarda uzak alanlar seçilmelidir. Eve gelince polenlerden arınma amacıyla duş alınmalıdır. Yine, dışarıda özellikle gözlük ve maske kullanımı da polen temasını azaltılacaktır. Çalışılan ortamlarda ve araçlarda polen filtresi kullanılması da faydalı olacaktır. Ayrıca çamaşırlar evde kurutulmalıdır. Ev havalandırılması daha çok akşam saatlerine ertelenmelidir. Bunların yanında bitkisel çaylar kullanılabilir. Sıvı alınımı bol olmalıdır. Bağışıklığı güçlendirmek amacıyla da C vitamininin yanında sebze ve meyve tüketmek faydalı olur' ifadelerini kullandı.

Fırat Üniversitesi Gastroenteroloji Bilim Dalı Dr. Öğretim Üyesi Abdullah Mübin Özercan, pankreas kistleri hakkında açıklamalarda bulundu.

Özercan, 'Pankreas kistleri genellikle başka bir nedenle yapılan karın ultrasonu, tomografi, MR gibi tetkikler sırasında saptanan, pankreas dokusu içindeki içi sıvı dolu boşluklardır. Pankreas kistleri genellikle herhangi bir şikayete yol açmıyor ancak nadiren karın ağrısı, bulantı, pankreas iltihabı veya sarılığa neden olabiliyor. Pankreas kistleri her ne kadar sık olmasa da bir kısmı kansere dönüşme riski taşıyor. Bu nedenle özellikle çapı 1 cm'nin üstündeki kistlerin, Fırat Üniversitesi Gastroenteroloji Kliniğimizde düzenli olarak yapılan endoskopik ultrason (EUS) ile ayrıntılı şekilde değerlendirilmeli, kansere dönüşüm riskinin belirlenmesi ve şüphe olması durumunda ise kist içindeki sıvıdan örnek alınabilmesi açısından önemlidir' diye konuşu.

Bazı kistlerin belirli aralıklarla takip edilmesi gerektiğini aktaran Özercan, 'Takip sıklığının belirlenmesinde özellikle endoskopik ultrason (EUS) sırasında saptanan bulgular ve kistin büyüme durumu belirleyicidir. Pankreasta gelişen çok büyük kistlerin çevre dokulara zarar vermeleri durumunda ultrason sırasında boşaltılabilir. Kansere dönüşüm riski yüksek olan ve kansere dönüşmüş olan kistler için de cerrahi olarak o bölgenin çıkarılması gerekebilir. Bu nedenlerle pankreas kisti saptanması durumunda kişilerin gastroenteroloji uzmanı tarafından ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmesi gerekiyor' şeklinde konuştu.

Sağlık Bakanlığı'nın anne ve bebek ölümlerini azaltmak amacıyla ülke genelinde başlatmış olduğu 'Her Gebeye Bir Ebe' uygulaması kapsamında Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü tarafından gebelere yönelik ev ziyaretleri uygulaması başlatıldı. Toplum Sağlığı Merkezlerinde görevli koordinatör ebeler tarafından gerçekleştirilen ev ziyaretler sırasında özellikle ilk gebeliğini yaşayan ve gebeliğinin son üç ayında olan gebelere doğum öncesi, sırası ve sonrasındaki tüm süreçlerde gebelere birebir rehberlik edilerek destek sağlanıyor.

İl Sağlık Müdürlüğü tarafından konuyla ilgili yapılan açıklama, 'Sağlık Bakanımız Prof. Dr. Kemal Memişoğlu'nun talimatları doğrultusunda İlimiz genelinde başlatılan uygulama kapsamında riskli ve çoğul gebelikler yakından izlenirken, anne adaylarının genel sağlık durumları değerlendirilmekte ve gebelik sürecinin sağlıklı bir şekilde tamamlanması için gerekli danışmanlık hizmetleri sunulmaktadır. Bununla birlikte gebe vatandaşlarımızın gebelik süreçlerini daha bilinçli takip etmeleri için 'Annelik Yolculuğu' mobil uygulaması hakkında bilgilendirmede bulunuyoruz. Bu sayede gebelikten doğuma ve doğum sonrası sürece kadar güvenilir sağlık bilgilerine kolay erişim sağlanması amaçlanmaktadır. Ziyaretlerimiz sırasında uzman ebelerimiz tarafından ilimizdeki gebe okullarına yönlendirilen anne adaylarına; gebelikte beslenme, düzenli fiziksel aktivite, güvenli ilaç kullanımı, ağrıyla baş etme yöntemleri, masaj, pilates, nefes egzersizi ve doğuma hazırlık süreci yanında doğum çantasının hazırlanması, doğum sonrası anne ve bebek bakımı, emzirme ve bebeğin altını değiştirmeye kadar uygulamalı pratikler gösterilmektedir. Doğal Olan Normal Doğum Eylem Planı çerçevesinde yürütülen 'Her Gebeye Bir Ebe' projesindeki amacımız; anne adaylarının sürece dair kaygılarını azaltmak ve bilinçli bir gebelik dönemi geçirmelerini sağlamakla birlikte anne adayına ihtiyaç duyduğu her an sağlık personeli ile iletişim kurabileceği hatırlatılmaktadır' denildi.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Süleyman Serdar Koca, 'Behçet hastalığı' hakkında açıklamalarda bulundu. Behçet hastalığının deriden göze, beyinden damarlara, bağırsaklardan eklemlere kadar birçok organ ve sistemi etkileyebilen, çok yönlü bir hastalık olduğunun altını çizen Prof. Dr. Koca, 'Bu hastalık özellikle genç yaşlarda ortaya çıkıyor. Diğer inflamatuar romatizmalardan farklı olarak, erkeklerde görülme oranı daha sık ve hastalığın şiddeti daha yüksektir. Behçet hastalığının en sık görülen belirtilerinden biri ağızda tekrarlayan, ağrılı fakat iz bırakmayan yaralardır. Genital bölgede oluşan yaraların ise genellikle ağrısızdır. Hastalarda deri altında ağrılı ve kırmızı şişlikler, kaba sivilceler gibi farklı cilt neticelerinin yanında hastalık ataklar halinde de seyredebilir. Hastalık sadece ciltle sınırlı kalmıyor. Toplardamarlarda pıhtı oluşumu, atardamarlarda ise anevrizma gelişmesi hayati risk oluşturabilir. Eklem tutulumu durumunda özellikle diz ve ayak bileği gibi büyük eklemlerde şişlik görülür. Göz tutulumu meydana geldiğinde üveit gelişebileceğini ve tedavi edilmediğinde görme kaybına kadar ilerleyebilir' dedi.

Bağırsak tutulumunun da son derece önemli olduğunun altını çizen Koca, 'Bu durum zamanında tedavi edilmediğinde ölümcül sonuçlara yol açabilir. Behçet hastalığı tarihi İpek Yolu güzergahı üzerindeki toplumlarda yaygın görülüyor. Çin, Japonya, İran ve Türkiye'de bu hastalık sık görülüyor. Bu bölgeler arasında en yüksek görülme oranı ise ülkemiz Anadolu coğrafyasındadır. Ülkemizde binde dörtten fazla bir oranla Behçet hastalığına rastlanıyor. Vatandaşların bu belirtileri ortaya çıktığında konuyu ciddiye alarak ilgili uzmanlara başvurmaları ise büyük önem taşıyor' ifadelerini kullandı.

22-29 Nisan İmmün Yetmezlik Farkındalık Haftası dolayısıyla Fırat Üniversitesi Hastanesi'nde düzenlenen etkinlikte Fırat Üniversitesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Çocuk Alerji ve İmmünoloji Bilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Mehmet Kılıç, immün hakkında bilgiler verdi.

Prof. Dr. Kılıç, bu haftanın tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de bağışıklık sistemi hastalıklarına dikkat çekmek amacıyla değerlendirildiğini, immün yetmezliklerin, bağışıklık sisteminin görevini yeterince yerine getirememesi sonucu ortaya çıkan hastalıklar olduğunu, bağışıklık sisteminin vücudu mikroplara ve zararlı maddelere karşı koruyan temel mekanizma olduğunu söyledi. Sistemde yer alan unsurlardan bir ya da birkaçının eksikliğinin bu hastalıklara yol açtığını vurguladı.

Hastalığın görülme sıklığının gelişmiş ülkelerde 100 binde bir ile 10 binde bir arasında değiştiğini belirten Kılıç, Türkiye'de kesin veriler olmamakla birlikte özellikle akraba evliliklerinin yaygın olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde daha sık görüldüğünün tahmin edildiğini dile getirdi. İmmün yetmezliklerin büyük bölümünün genetik geçişli olduğunu ve belirtilerin çoğunlukla yaşamın ilk aylarında ortaya çıktığını kaydetti. Sık ve uzun süren enfeksiyonların en önemli belirtiler arasında yer aldığını aktaran Prof. Dr. Mehmet Kılıç, bu durumun zaman zaman hastaneye yatış gerektirebildiğini, erken tanı ve tedavinin hayati önem taşıdığını, sağlık çalışanları arasında farkındalığın artırılması gerektiğini, aksi halde tanıda gecikmeler yaşanabileceğini sözlerine ekledi.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Gürkan Gürok, online kumar bağımlılığının günümüzde giderek artan ve artık bir salgın haline gelen ciddi bir halk sağlığı sorunu olduğunu belirterek önemli uyarılarda bulundu.

Online kumar bağımlılığının son zamanlarda bir salgın haline geldiğini dile getiren Prof. Dr. Mehmet Gürhan Gürok, 'Görmezden gelinmeyeceğimiz büyük bir halk sağlığı sorunudur. Yapılan araştırmalar her 2 kişiden birinin yaşamlarının son 1 yılında kumar oynadığını denediğini gösteriyor. Kişinin ağır bedeller ödediğ ciddi bir olay. Çok yaygın ve ciddi bedeller ödenen bir olay. Geçmişte kumarhanelerin yasaklı ve ulaşılması zor olması erişim zorlaştığı için insanlar uzak kalabiliyorlardı. Son zamanlarda online platformların herkesin cebinde olması sanki insanların kumarhaneleri cebinde taşıması anlamına gelebiliyor. Özellikle gençlerin sık iştirak ettiği mekanlarda ve bilgisayar oyunlarında online kumar reklamlarının fazla. Özellikle ergenler ve 25 yaş altı gençler çok daha büyük risk altında. Bu süreç sağlıklı karar verme ve kendini durdurabilme mekanizmalarını bozarak kısa sürede kişinin tüm yaşamını etkisi altına alıyor. Ekonomik, ailesel, sosyal ve psikolojik sorunlara yol açıyor' diye konuştu.

Davranışsal bağımlılıkların maddeye değil belirli bir davranışa karşı kontrol kaybı ile ortaya çıktığını vurgulayan Dr. Mehmet Gürok, 'Bu grubun en önemli başlığını kumar bağımlılığı oluşturuyor. Kişinin kumara planladığından daha fazla zaman ayırması, yalan söylemeye veya borç almaya başlaması, borcunu kapatmak için oynaması ve ağır bedeller ödemesine rağmen kumarı bırakamaması bağımlılığın temel göstergeleri arasında yer alıyor. Kumar matematiği kaybetmeye programlanmış bir sistem üzerine kuruludur. Kumar beyni etkileyerek risk algısını bozuyor. Kişinin kaybetse bile kazanıyormuş gibi hissetmesine neden oluyor. Online kumarda kazanma olasılığı istatistiksel olarak yüzde 3'ün altındadır. Kazanılan para ise çoğu zaman tekrar aynı ortamda harcanıyor. Dürtüsel ya da sosyal olarak içe kapanık kişiler, depresyon ve sosyal fobi gibi psikiyatrik rahatsızlıkları bulunan bireyler daha yüksek risk taşıyor. Bağımlılık tedavisinin standart bir reçetesi yok. Sürecin kişiye özel planlanması gerekiyor. Yasal tedbirlerin alınması, ailelerin ve gençlerin bilinçlendirilmesi büyük önem taşıyor. Psikoterapi, ilaç tedavisi ve gerekli durumlarda yatarak tedavi seçenekleri bulunuyor. Bağımlılığın ciddiye alınması ve tekrarlayabileceğinin bilinmesi tedavi sürecinde kritik rol oynuyor' şeklinde konuştu.

Bağımlı bireylerin yalnızca yüzde 2'sinin durumunu kabul ettiğini, inkrın kayıpları artırdığını ve intihar riskinin göz ardı edilmemesi gerektiğini belirten Dr. Mehmet Gürok, 'Tedavi sadece bireyi değil ailesini ve sosyal çevresini de kapsaması gerekiyor. Ailelerin süreçte vazgeçilmez bir rolü vardır. Bağımlılık bir irade zayıflığı değil, stres ve sorumluluktan sağlıksız bir kaçış yoludur. Erken farkındalık ve erken müdahale hem bağımlılığın ilerlemesini hem de yaşanabilecek kayıpları önlemede büyük önem taşıyor' ifadelerini kullandı.

Edinilen bilgiye göre, Karakoçan ilçesinde, uyuşturucu ile mücadele kapsamında İlçe Emniyet Müdürlüğü ekiplerinin çalışması aralıksız sürüyor. Bu çerçevede yürütülen çalışmalar ve denetimler sırasında şüpheli bir araç durduruldu. Araçta yapılan aramalarda tütüne emdirilmiş vaziyette 43,17 gram kannabinoid uyuşturucu madde ele geçirildi. Gözaltına alınan şüpheli A.A. hakkında yasal işlem başlatıldığı bildirdi.

Doç. Dr. Anıl Agar, kifozun omurganın öne doğru normalden fazla eğilmesi olduğunu belirterek, en sık nedeninin duruş bozuklukları olduğunu ifade etti. Özellikle gençlerde ve masa başı çalışan bireylerde sık görüldüğünü vurgulayan Doç. Dr. Anıl Agar, her kifozun basit bir duruş problemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

Bazı hastalarda yapısal nedenlere bağlı daha ciddi omurga eğriliklerinin görülebileceğini aktaran Doç. Dr. Anıl Agar, 'Sırt bölgesinde belirgin yuvarlaklaşma, duruşta bozulma ya da uzun süredir devam eden ağrı varsa mutlaka bir uzmana başvurulmalıdır' dedi.

Duruşa bağlı kifoz tedavisinde egzersiz ve postür eğitiminin temel yaklaşım olduğunu ifade eden Doç. Dr. Anıl Agar, ileri derecede ve yapısal kifoz vakalarında ise cerrahi tedavinin gerekebileceğini kaydetti.

Fırat Üniversitesi Hastanesi'nde uygun hastalara ileri omurga cerrahisi yöntemleriyle kifoz ameliyatlarının başarıyla uygulandığını belirten Doç. Dr. Anıl Agar, erken değerlendirme ve doğru tedavi yönteminin hastalığın seyrinde büyük önem taşıdığını sözlerine ekledi.

Elazığ Medilines Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ahmet Cİhangiroğlu, havaların ısınmasıyla birlikte su tüketimi ve tansiyon hakkında bilgi verdi.

Son günlerde polikliniğe gelen hastaların yarısının halsiz, yorgun ve tansiyonunun düşüp çıktığını aktaran Dr. Cihangiroğlu, 'Mevsim geçişlerinde bu çok sık görülür fakat herkes alerji veya bahar yorgunluğu deyip geçiyor. Asıl soru, siz gerçekten susadığınız için mi su içiyorsunuz yoksa vücudunuzun tansiyonu dengelemek için suya ihtiyacı mı var. Mevsim ısındıkça terlemeyle kaybettiğimiz sıvı, tansiyon ilacı kullananlarda ani düşüşlere ya da tuz dengesi bozulanlarda ise çıkışlara neden olabilir. Yapılacak ilk şey, tansiyonumuzu sabah akşam aynı saatte ölçmeliyiz. İkincisi, ilacımızın dozunu ya da ilacın çeşidini doktorunuza danışmadan asla değişmeyin. Son olarak ise susamayı beklemeden su için. Susama hissi zaten geç kalmış bir sinyaldir. Kontrolsüz tansiyon dediğimiz olay ani yükseliş veya ani düşüşlerdir. Ani düşüşler olduğunda halsizlik, göz kararması, baş dönmesi ve baygınlık hissiyatı verebilir. Ani yükselişlerde ise ani bir baş ağrısı, ensede dolgunluk ve vücutta ağırlık hissiyle karşınıza çıkabilir. Bunu tansiyonunuzu kontrol ederek farkına varabilirsiniz. Eğer etrafınızda tansiyon aleti yoksa nabız dolgunluğuna bakarak tansiyon algılanabilir. Bunun yanında gıda takviyeleri tuz ve su takviyesi yaparak yükseltilebilir. Tansiyonu düşürmede de doğal gıda olan limon ve sarımsak gibi doğal gıdalara başvurarak da tansiyon düşüşlerini sağlayabiliriz. Kontrolsüz tansiyonla kendiniz başa çıkamıyorsanız, mutlaka uzman hekiminize başvurmanız gerekir' dedi.

Fırat Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Caner Feyzi Demir elektromanyetik kirliliğin insan sağlığı üzerindeki etkileri hakkında bilgiler verdi. Elektromanyetik kirliliğin, gözle görünmesi mümkün olmadığını belirten Prof. Dr. Caner Feyzi Demir, 'Elektronik cihazların kullanımı ile oluşan çevresel atık olarak tanımlanıyor. Hava kirliliği denince akla soluduğumuz havada hissettiğimiz, boğazımızı yakan bir duman gelir. Oysa havamızı kirleten ve duyularımızla farkına varamadığımız bir kirletici daha vardır. Elektromanyetik dalgalarla çeşitli frekanslı elektromanyetik radyasyonla kuşatılmış bir çevrede yaşıyoruz. Baz istasyonları, radyo frekans dalgaları yayan radyo ve televizyon vericileri, yüksek gerilim hatları, hatta günlük hayatımızda sıkça kullandığımız ev aletleri nedeniyle elektromanyetik kirliliğe maruz kalıyoruz' ifadelerini kullandı.

Dünya'nın yörüngesinde bulunan uyduların sayısının son birkaç yılda hızla arttığını ve bu durumun yörüngenin imdat çığlıklarına neden olmaya başladığını aktaran Dr. Demir, 'Birleşmiş Milletler Uzay İşleri Ofisi'nin (UNOOSA) verilerine göre, 11 Haziran 2024 yılı tarihi itibarıyla gezegenimizin yörüngesinde dönen 11 bin 780 uydu bulunuyor. Bunların büyük bir çoğunluğu çalışıyor ve alçak dünya yörüngesinde yer alıyor. Elektromanyetik kirlilik çevre ve insan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere sahip elektrik ve manyetik alan bileşenlerinin oluşturduğu alanın limit değerlerinin üzerinde olması anlamına geliyor. Elektromanyetik kirliliğin kaynağı, elektrik akımı taşıyan yer altı ve yer üstü elektrik hatları, TV ve bilgisayarlar, elektrikli ev aletleri, radar dalgaları, radyo ve TV vericileri, telsiz haberleşme sistemleri, kordonsuz telefonlar, GSM baz istasyonları ve cep telefonları gibi manyetiklerdir. Elektromanyetik kirliliğin insan sağlığı üzerinde ciddi etkileri var. Bu sebepten dolayı 2001 yılında elektromanyetik kirlilik, Dünya Sağlık Örgütü tarafından (DSÖ) kanserojen olarak duyurulmuştu. Elektromanyetik alanlara maruz kalmanın DNA ve kromozomlar üzerinde hasara yol açabilir. Avrupa Komisyonu tarafından finanse edilen 'Reflex Projesi' sonuçlarında cep telefonlarının çeşitli insan hücre tipi hücrelerinde doğrudan kanser yapma potansiyeline sahiptir. DNA üzerinde UMTS'nin (3G) ikinci nesil teknolojiye göre 10 kat daha etkili ve kansere sebep olma ihtimalinin yüksektir' cümlelerini kullandı.

Elektromanyatik'in özellikle beyin rahatsızlıkları, sinir ve huzursuzluk gibi birtakım etkiler yaptığını aktaran Prof. Dr. Demir, 'Elektromanyetik radyasyona maruz kalmamak için elektrikli cihazların çalışmadıkları sürede mutlaka kapalı tutulması gerekiyor. Evlerimizde oda tanzimine, odadaki ortamın, eşyaların yerleştirilme biçimlerine dikkat edilmesi lazım. Örneğin prizlerin bulunduğu yerlere çocuk yatağını yaklaştırmamak, başucu yapmamak mikrodalga çalışıyorsa fırının önünde belli bir mesafede durmak, çalışma anında önünde beklememek, saç kurutma makinesinin manyetik alanı yüksek olduğu için sürekli kullanmak yerine aralıklarla kısa süreyle kullanılması gerekir. Yüksek gerilim hattı veya endişe duyulacak bir trafo yakınında yaşayan kişilerin ne kadar elektromanyetik kirliliğe maruz kaldıklarını mutlaka ölçtürmeleri gerekiyor. İkamet edecekleri evleri yüksek gerilim hatlarından ve baz istasyonlarından olabildiğince uzak yerlerde seçmeleri önemlidir' sözlerini kullandı.

Karakoçan Devlet Hastanesi'nde ortopedi ameliyatlarının yapılabilmesi için C Kollu Skopi (C-arm) cihazı hastaneye tahsis edildi. Hastanede göreve başlayan Ortopedi Uzmanı Halil Sami Postallı tarafından, yeni cihazın kullanımıyla birlikte kemik ameliyatlarının yapılmaya başlandığı bildirildi.

C Kollu Skopinin ameliyathane ortamında hastanın iç yapısını anlık ve hareketli olarak görüntüleyen, X-ray tabanlı taşınabilir bir röntgen cihazı olduğu bildirildi. C şeklindeki yapısı sayesinde her açıdan görüntü alabilen cihazın özellikle ortopedi, travmatoloji, beyin cerrahisi, üroloji ve kardiyoloji işlemlerinde yüksek çözünürlüklü görüntü sağlayarak müdahalelerin daha güvenli ve hızlı yapılmasına imkan tanıdığını aktarıldı.

Cihazın özellikle kırıkların düzeltilmesi, vida ve plak uygulamaları, kalça ve diz protez ameliyatları gibi ortopedi ve travmatoloji işlemlerinde etkin şekilde kullanılacağı ifade edildi.

Elazığ İl Özel İdaresi tarafından iş sağlığı ve güvenliği kapsamında yürütülen çalışmalar aralıksız devam ediyor. Kurum bünyesinde görev yapan yöneticiler ve personellere yönelik rutin sağlık kontrolleri, belirli aralıklarla düzenli şekilde gerçekleştiriliyor. Yapılan uygulamalarla, çalışanların sağlık durumlarının yakından takip edilmesi ve iş güvenliği standartlarının daha üst seviyeye çıkarılması hedefleniyor. Bu kapsamda gerçekleştirilen sağlık taramalarının, planlanan periyotlar halinde sürdürüleceği belirtildi.

Elazığ İl Sağlık Müdürü Dr. Emrah Gecekuşu başkanlığında aylık il değerlendirme toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda, il genelinde sunulan birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık hizmetleri kapsamlı şekilde ele alındı. Değerlendirme toplantısına hizmet başkanları, başkan yardımcıları, idareciler ve ilgili sağlık çalışanları katıldı. Toplantı boyunca Elazığ'da yürütülen sağlık hizmetlerinin mevcut durumu masaya yatırıldı.

Katılımcılar, hizmet sunumunda karşılaşılan sorunları detaylı şekilde değerlendirirken, çözüm önerileri ve geleceğe yönelik planlamalar üzerinde görüş alışverişinde bulundu. Ayrıca, sağlık hizmetlerinin daha etkin ve verimli sunulabilmesi adına yapılabilecek iyileştirmeler de gündeme geldi.

Elazığ Fırat Üniversitesi Hastanesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı Dr. Öğretim Üyesi Serkan Yılmaz, mide kanseri hakkında uyarılarda bulunarak açıklamalarda bulundu.

Elazığ ve çevre illerde mide kanserinin yaygın görüldüğünü belirten Yılmaz, 'Hastalar genellikle şişkinlik, hazımsızlık, erken doyma hissi, ağızdan kan gelmesi ve dışkıda kan görülmesi gibi şikayetlerle başvuruyorlar. Bu tür belirtilerin mide kanserinin habercisidir. Tanı sürecinde endoskopi yöntemiyle mide içerisindeki lezyonlar görünmüyor. Buradan alınan parçalarla kesin teşhisin konuluyor. Fırat Üniversitesi Hastanesi'nde mide kanseri ameliyatlarının çoğunlukla kapalı yöntemlerle gerçekleştiriliyor. Bu yöntemin hastada daha az ameliyat izi bırakması, kesilerin daha hızlı iyileşmesi ve iş hayatına dönüşün daha erken olmasını sağlıyor. Özellikle 40 yaş üzerindeki bireylerde mide kanseri riskinin daha yüksek oluyor. Midede yanma, ekşime, halsizlik ve aşırı kilo kaybı gibi şikayetlerin önemsenmesi gerekiyor. Bu tür şikayetleri olanların vakit kaybetmeden endoskopi yaptırmaları erken teşhis ve tedavi açısından hayati önem taşıyor' diye konuştu.

Fırat Üniversitesi Hastanesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Nevzat Gözel, kolesterol yüksekliği konusunda önemli açıklamalarda bulundu.

Gözel, 'Halk arasında kolesterol yüksekliği olarak bilinen hiperlipideminin ciddi bir halk sağlığı sorunudur. Yalnızca kolesterol yüksekliği başlı başına bir problemdir. Ancak diyabet, hipertansiyon ve iskemik kalp hastalığı bulunan kişilerde bu durum çok daha kritik bir önem taşır. Tedavi edilmeyen kolesterol yüksekliği damar sertliği ve damar kireçlenmesine yol açar. Atardamarlarda biriken yağlı maddeleri zaman içinde damardan koparak kalp damarlarını tıkayıp kalp krizine, beyin damarlarını tıkayıp felce neden olabilir. Kolesterol yüksekliğinin mutlaka tedavi edilmesi gerekiyor. Tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlarla karşılaşılabilinir. Hastalık tedavi edilebilir bir sağlık sorunudur. Genetik faktörleri değiştirmek elimizde değil; ancak ilaç tedavisi, yaşam tarzı değişikliği ve egzersizle kolesterolü kontrol altına almak mümkündür' diye konuştu.

Nefroloji Uzmanı Dr. Fatih Genç 12 Mart Dünya Böbrek Günü ile ilgili açıklama yaptı. Genç, 'Dünya Böbrek Günü, böbrek sağlığının önemine dikkat çekmek ve kronik böbrek hastalıkları konusunda farkındalık oluşturmak için kutlanır. Dünya genelinde milyonlarca insanı etkileyen böbrek rahatsızlıkları, önlem alınmadığında hayati risk taşır. Bu özel gün, sağlıklı yaşam alışkanlıklarını teşvik ederek, düzenli kontrollerin ihmal edilmemesi gerektiğini hatırlatır. Unutmayalım, böbreklerimiz vücudumuzun sessiz işçileridir; onları korumak, genel sağlığımızı korumak demektir. Kronik böbrek hastalığından korunmak için 10 altın kural; düzenli egzersiz yapın, sağlıklı beslenin, ideal vücut ağırlığınızı koruyun, tuzu azaltın, yeterli miktarda sıvı alın, sigara içmeyin, gereksiz ilaç kullanmayın, kan basıncınızı düzenli olarak ölçtürün, kan şekerinizi düzenli olarak ölçtürün, şeker hastalığınız ve tansiyon yüksekliğiniz varsa böbreklerinizi düzenli olarak kontrol ettirin' diye konuştu.