“Hayatla Yürümeyi Öğrenmek” başlıklı bir önceki yazıma eleştirel geri dönüşler oldu. Özellikle yazının, insanı pasifliğe çağırdığı, hatta haksızlıklar karşısında susmayı önerdiği yönünde yorumlar yapıldı.
“Direnip ölmek mi, uyum sağlamak mı?” diye soranlar oldu.
“Bu durumda zulme de mi uyum sağlayacağız?” diyenler…
Sanırım sorun biraz okurun metne dar bir yerden bakması, biraz da metnin o yanlış okumaya açık küçük boşluklar bırakmasından kaynaklanıyor.
Önce meseleyi netleştirelim:
Benim yazımın söylediği şey şuydu:
“Kontrol edemediğin şeye karşı kör bir direnç seni tüketir; akıllı olan, tavrını seçendir.”
Eleştirenlerin söylediği şey ise:
“O zaman zulme de mi uyum sağlayacağız?”
Bunlar aynı şey değil ama metinde bu ayrım yeterince keskin çizilmediğinden, eleştirel geri dönüşlerin olması doğal ve bu soruların, sorgulamaların hepsi kıymetli… Ama bu sorular aynı zamanda önemli bir yanlış anlamayı da barındırıyor.
Stoacı filozof Chrysippus’un anlattığı o eski benzetmeye dönelim: Bir köpek, bir arabaya bağlanmıştır. Araba hareket ettiğinde köpeğin önünde iki seçenek vardır. Ya onunla yürür ya da direnmeye çalışır. Direnirse araba yine ilerler; fakat bu kez köpek sürüklenir.
Bu hikâyede Chrysippus’un, “Ne olursa olsun boyun eğ” dediği çıkarımı yapılabilir. Oysa söyledikleri şey bundan çok daha sert ve gerçekçidir:
“Hayatın akışını durduramazsın. Ama o akış içinde nasıl davranacağını seçebilirsin.”
Burada mesele, zulme razı olmak değildir. Mesele, neyi değiştirebileceğini bilmemektir.
Bir başka Stoacı filozof Epiktetos bu ayrımı çok net koyar: Kontrol edebildiklerin ve edemediklerin... İnsan çoğu zaman bu ikisini karıştırdığı için yorulur. Değiştiremeyeceği şeylere karşı kendini tüketir; değiştirebileceği yerde ise gücünü çoktan kaybetmiş olur.
“Direnip ölmek mi, uyum sağlamak mı?” sorusu da aslında eksik bir sorudur. Çünkü hayat çoğu zaman insanı bu iki uç arasında bırakmaz. Üçüncü bir yol vardır:
Var kalarak değiştirmek.
